Voor de meeste mensen is een Instagram-story met een aanprijzing door een influencer gewoon een leuke tip. Maar juridisch gaat er veel meer achter schuil. Als een influencer zegt: “Guys, dit nieuwe supplement van …. is echt een gamechanger!", dan zitten daar allerlei juridische verplichtingen achter. In de collegezaal leren we over de theorie van onrechtmatige daden en het consumentenrecht; Bij die story van jouw favoriete influencer komen deze werelden samen. De vraag is: wanneer is een mening nog een mening en wanneer begint een handelspraktijk?
De Kwalificatie: Handelaar of Hobbyist?
De eerste juridische vraag is: is een influencer een 'handelaar' volgens de wet? Iemand die structureel geld verdient, gratis producten krijgt in ruil voor content of onder een KvK-nummer opereert, is geen burger met een onaangeroerde mening meer. Die persoon is dan een professionele partij met zware plichten.
De Misleidende Omissie
Dit brengt ons bij het grootste probleem: de misleidende omissie. Een handelspraktijk is misleidend als belangrijke informatie wordt weggelaten. Omissie dus. Het commerciële doel — het feit dat er betaald is voor de post — is een voorbeeld hiervan.
De wet is duidelijk: je voordoen als consument terwijl je eigenlijk een commercieel doel dient, is altijd onrechtmatig. De hashtag #adv of #samenwerking is dus geen keuze, maar een wettelijke noodzaak.
Zorgvuldigheid en aansprakelijkheid
De grens tussen een persoonlijke aanbeveling en een commerciële praktijk is dun. Volgens de Reclamecode Social Media & Influencer Marketing ontstaat een 'relevante relatie' al bij het ontvangen van een gratis product.
Interessant wordt het bij de aansprakelijkheid. Stel dat een influencer een product aanprijst dat niet blijkt te werken. Naast de producent is de influencer zelf ook aansprakelijk via de onrechtmatige daad. De maatschappelijke zorgvuldigheid vereist dat een professionele partij niet blindelings onjuiste claims verspreidt.
Hierbij dienen de klassieke Kelderluik-criteria als toetsingskader. De ernst van de potentiële schade (zoals gezondheidsklachten bij een ondeugdelijk supplement) en de relatief kleine moeite die de influencer had hoeven doen om de claims te verifiëren, wegen zwaar in het nadeel van de creator. Van een influencer die tienduizenden euro's verdient aan een campagne, mag immers een zekere onderzoeksplicht worden verwacht.
De juridische grip op de influencer-marketing is hiermee definitief vastgesteld in het privaatrecht. De influencer wordt niet gezien als een passief doorgeefluik van reclame, maar als een actieve handelaar die verantwoordelijkheid draagt voor de betrouwbaarheid van zijn uitingen. Consumentenbeschermende normen zorgen ervoor dat een overtreding van de reclameregels vrijwel direct leidt tot onzorgvuldigheid in civielrechtelijke zin. En dat ook de influencer hiervoor aansprakelijk is.
Bronnen
https://influencerregels.com/de-regels/
cvdm.nl/commerciele-media-instellingen/influencers
uitspraken.rechtspraak.nl/ECLI:NL:HR:1965:AB7079